12. महर्षिदयानन्ददृष्ट्या अग्निविमर्शः

Mekhala Dasgupta
Research Scholar, S.K.B. University
Purulia, West Bengal, India
Email: mekhala210@gmail.com

Abstract : अग्निशब्दः वैदिकसन्दर्भे प्रचलितः शब्दो वर्तते। यद्यपि अग्निशब्दः प्रचलितो वर्तते तथापि शब्दोऽयं रहस्यावृतम्। अयं शब्दः अर्थवैचित्र्येण प्रगाढं तात्पर्यमावहति। वैदिकसाहित्ये अग्निः विविधरूपेण विद्यते। अग्नेः रूपत्रयं विद्यते। यथा— पार्थिवः अग्निः, अन्तरिक्षः अग्निः, द्युस्थानीयः अग्निः च। शब्दोऽयं पारिभाषिकशब्दरुपेण दृश्यते। लौकिकभाषायां अग्नि तेजस्वीरुपेण समुपलभ्यते। अस्मिन् विषये आर्यसमाजस्य संस्थापकः महर्षि दयानन्द सरस्वती स्वस्य विश्लेषणात्मकं अभिमतं प्रदत्तवान्। महर्षिदयानन्देन अग्निशब्दस्य अर्थरूपेण परमेश्वरः भौतिकः चेति अर्थद्वयं कृतम्। पुनः दयानन्देन अन्नादशब्दः अग्नेः द्योतकरूपेण स्वीकृयते। इतोऽपि अग्निः शब्दस्य विविधाः अर्थाः सन्तिः। महर्षिदयानन्दमतानुसारम् एतेषां सर्वेषां अर्थानां सम्यक् विश्लेषणं प्रवन्धेऽस्मिन् सविशदं कृतम्। 

Keywords: वैदिकवाङ्मयः, दयानन्द सरस्वती, अग्निः, परमेश्वरः,तेजस्वी।